Час няўмольны. Адыходзіць у іншы свет пакаленне нашых бацькоў, перажыўшых велізарную людскую трагедыю – Вялікую Айчынную вайну. Нам застаецца светлая і ўдзячная памяць, якую мы, іх дзеці і ўнукі, павінны зберагчы і перадаць нашчадкам. Набліжаюцца святочныя дні з нагоды вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Чарговы раз мы ўспамінаем тых, хто адстаяў незалежнасць краіны і падарыў нам сённяшняе мірнае і шчаслівае жыццё.
У нашай вясковай бацькоўскай хаце 9 мая і 3 ліпеня адзначаліся заўсёды як самыя галоўныя святы. Тата, Сікорскі Міхаіл Антонавіч – франтавік, узнагароджаны ордэнам Славы, а гэта вышэйшая салдацкая ўзнагарода, ардэнамі Чырвонай Зоркі і Вялікай Айчыннай вайны, многімі медалямі. Збіраліся вялікай, дружнай сям’ёй – дзеці, унукі, праўнукі. Мы ганарыліся ім, віншавалі шчыра, сардэчна, з радасцю сустракалі шматлікіх гасцей.
Сёння гэта свята са слязамі на вачах. Апусцела вясковая хата. 10 год няма з намі мамы і 12, як пайшоў з жыцця тата. Чалавек няпростага лёсу, за сваё даволі доўгае жыццё, а памёр ён на 89 годзе, многа чаго зведаў і перажыў, але заўсёды заставаўся адказным і сумленным, працавітым і шчырым у адносінах да ўсіх людзей.
Нарадзіўся тата ў 1925 годзе. Жыццё не вельмі песціла яго. У 3 гады хлопчык застаўся без маці. Памяць зберагла пра яе толькі адно: ляжала маці, прыбраная ў новую сукенку, пасярэдзіне хаты ў труне. Ды яшчэ імя яе – Настасся, вось і ўсё. Трое дзетак засталося пасля гэтага шлюбу. Старэйшаму Апанасу – 11, Валодзю – 6, Міша малодшы. У хаце патрэбна была гаспадыня і бацька яго, а мой дзед Антось хутка ажаніўся другі раз. Ужо ў 1929 годзе нарадзілася сястра Галя, у 1930 – Аляксей, у 1934 – Аляксандр. А яшчэ ў хаце жыла сям’я дзядзькі Фадзея, дзе таксама нараджаліся дзеці, і хоць яны і паміралі даволі часта, але чацвёра ці пяцёра ўсё ж гадаваліся. За стол разам садзілася 15-16 чалавек.
У 7 год Міша стаў зарабляць хлеб сам. Наймаўся пасвіць авечак, затым кароў. Пастуху з сабой гаспадары давалі лусту, ды і нейкія грошы трохі плацілі. Бацька іх не забіраў. Восенню разам з сынам ішоў у Валожын і дапамагаў яму штосьці купіць у краме. Адзін год набылі зялёнага корту, з якога пасля сшылі Мішу касцюм. Другі год – гумовыя боты, такія прыгожыя, бліскучыя, нават дакрануцца да іх было страшна, не тое што на ногі парэпаныя абуць. Да таго ж і не насіў у іхняй вёсцы ніхто такіх, усе ў лапцях хадзілі. Вельмі шанаваў Міша той абутак, абы-куды не насіў, хаваў пад ложкам. Ды браты цішком, бывала, выцягнуць і збегаюць у іх на сяло. Мачыха часта прасіла дазволу абуць, каб схадзіць у нядзелю да царквы. Так і знасілі ўсёй сям’ёй.
Сваёй школы ў Аўгустове доўга не было. Але 4-гадовае пачатковае навучанне ў буржуазнай Польшчы лічылася абавязковым, і дзецям даводзілася хадзіць у суседнюю вёску Ганчары. Тры вярсты шляху траскучымі каляднымі маразамі дрэнна адзетым вясковым дзецям станавіліся сапраўдным выпрабаваннем. Аўгустоўцы паднялі бунт: школу адкрылі і ў іх вёсцы.
Міша рос дапытлівым і цікаўным хлопчыкам, вучыўся добра. Якраз перад вайной ён скончыў чатыры класы.
Вайна прыйшла нечакана. Ужо праз тры дні зусім блізка ад вёскі пачуліся выбухі гармат. Варожыя злучэнні рухаліся па гасцінцы ў бок Валожына. Пацягнуліся непамерна цяжкія гады акупацыі. Старэйшы Мішаў брат Апанас ажаніўся перад вайной і жыў ужо асобна. У 1942 годзе нарадзілася яго першая дачка Ніна. Валодзю вывезлі на работу ў Германію. Цяжка захварэла і памерла падчас вайны мачыха. Стала здаваць здароўе і ў бацькі. Мішу, якому ў 1941 годзе споўнілася толькі 16, давялося прыняць на сябе ўсю адказнасць за сям’ю і гаспадарку. Хадзіў за бацьку на работу да немцаў. Нацягаўся хлопец сырой, цяжкай як волава, гліны на цагельні ў Ганчарах, працаваў у валожынскім тартаку, дзе ўручную, пілой пад наглядам немцаў, распілоўвалі дрэва да патрэбнага памеру.
У 1943 годзе Аўгустова здрыганулася ад жудаснай навіны – суседняя вёска Кражына спалена разам з усімі яе жыхарамі. Попелам лягла ў сырую зямлю і сям’я Жэні Дуброўскай, дваюраднай Мішавай сястры. Амаль у самым канцы вайны родная вёска перажыла яшчэ адну трагедыю. Аўгустовец Захар Барадака, які служыў у паліцыі, відаць падтрымліваў сувязь з партызанамі. Аднойчы мужчына папярэдзіў сваю сям’ю, кінуў службу і сышоў у лес. Ужо ранкам наступнага дня вёску акружылі. Такой аператыўнасці ад немцаў Захаравы сямейнікі не чакалі. Не ўсе паспелі тады схавацца. Расстралялі братоў Аркадзя і Антося, сястру Зіну.
ФОТАКАРТКА З 45-АГА
Якім ты быў у маі, у 45-ым?…
Як хуткаплынна час зямны цячэ!
На фотакартцы – з сябрам
побач тата,
Прайшлі вайну, а хлапчукі яшчэ.
Стаяць без зброі, радасныя твары,
Адпраўлены ў адстаўку кулямёт.
Кругом сляды бамбёжак і пажараў,
А тату толькі дзевятнадцаць год.
Пайшоў ад плуга хлопец у салдаты
Нялюдская прымусіла вайна.
Не ведаў, ці дыхне жыццём ля хаты
Яму яшчэ так майская ралля.
Ступіць бы басанож па мяккай,
цёплай,
Рассыпаць зерне жменяю ў яе.
І дома май, і недзе сонца ў вокны,
І шпак на грушы дзедавай пяе!
Ужо ляціць, ляціць пісьмо дадому:
– Чакайце нас, мы скончылі вайну!
А там над вёскай хмарай пах чаромхі
Дзяўчатам, пэўна ж, кружыць галаву.
Ну як жа ім не радавацца маю?
Май Перамогі, ён такі адзін!
Ды толькі хлопцаў вёсцы не хапае
І песень, і вяселляў, і радзін.
На фотакартцы – з сябрам
побач тата,
Жывы! Шчаслівы! – гэткі збег планет.
Такім ты быў у маі, у 45-ым,
Яшчэ раз нарадзіўшыся на свет.
Лідзія Гардынец
(Працяг будзе).
Лідзія ГАРДЫНЕЦ
